Kategoriarkiv: Uncategorized

Alder, berre eit tal?

Eg hadde tenkt å skrive. Eg hadde tenkt å skrive om Marit Bjørgen og Bruce Cockburn, om åra som går og munnhellet «alder er berre eit tal». Men det vert nok med tanken. Eg berre nemner Bruce Cockburn. Han er 72 år, har gjeve ut 35 plater sidan den første i 1970, er ein briljant gitarist, komponist og tekstforfattar og er nærast nasjonalheilagdom i heimlandet Canada.

Tida si tann og gikta har sett sine spor. Enkelte av glansnummera spelar han ikkje lenger, andre har han måtta endra fingersetjing på for kompensere for redusert fleksibilitet og rekkevidde. Likevel gjev han ut plater som vert rekna mellom dei beste han nokon gong har laga.
Og eg tenkjer: Det er vel det det kjem an på. Å akseptere at no er det her eg står og eg kan ikkje samanlikne meg med den gongen eg sprang raskast, hoppa høgast, spelte fortast eller uroa meg minst om eg ville nå dei høge tonane. Eg må finne ein veg rundt. På fagspråket heiter det visst psykologisk fleksibilitet. Om eg beheld den, kan eg strekke meg til at «alder er berre eit skal».

37 millionar måltid om dagen vs sjølvforsyning på knapt 50%

Norsk sjømatindustri eksporterer 37 millionar måltid om dagen. Dette er eit imponerande tal og det er eit resultat av at sjømatnæringa er den nest største eksportnæringa i Noreg. I fjor eksporterte dei 2,7 milliardar kilo sjømat til ein verdi av nærare 70 milliardar kroner. Men, for min del er der eit lite men. Eller rettare sagt to.

For det første gjeld det måten dette talet har vore brukt på i mange samanhengar, til dømes no under dei siste jordbruksforhandlingane. Bøndene hevdar at ein høg sjølvforsyningsgrad av jordbruksvarer produsert på grunnlag av norske ressursar er viktig med omsyn på mattryggleiken. Samstundes vert «37 millionar måltid pr. dag», dette svimlande talet, nytta for å svekke (og til dels latterleggjere) bøndene sine argument. Det vert hevda at det bidraget norsk jordbruk gjev for å fø verda er forsvinnande lite, samanlikna med sjømatnæringa sitt.

For det andre, korleis kjem ein fram til dette talet: 37 millionar måltid om dagen? Ein kunne kanskje tenke seg at det låg kompliserte analysar og reknestykke bak, men svaret er latterleg enkelt. Ein tek berre bruttovekta av all årleg eksport av sjømat, deler det opp i bitar på 200 gram og fordeler desse bitane ut over 365 dagar. Så endar ein opp med 37 millionar bitar om dagen. Kva bitane inneheld og om alt er folkemat, vert det ikkje sagt noko om.

Så kan ein spørje seg: kor mange menneske kan norsk sjømateksport fø? Det er sjølvsagt ikkje enkelt å rekne ut dette nøyaktig, men legg ein seg på same presisjonsnivået som er nytta for å kome fram til sjølvaste honnørtalet, er det ikkje så vanskeleg.

Om ein er litt raus, kan ein gå ut frå at gjennomsnittleg energiinnhald i den eksporterte sjømaten er 1500 kcal/kg. Så kan ein gå ut frå at kaloribehovet til eit menneske er 1800 kcal om dagen. Då vil ein ende opp med at 37 millionar bitar a 200g inneheld dagsbehovet med energi til vel 6 millionar menneske.

Om lag 1 milliard kilo, vel 1/3 av eksporten er laks og aure. Ein stadig større del av menyen til oppdrettsfisken er vegetabilsk føde, om lag 70% i fylgje laksenæringa sjølv. Mykje av dette er importert soya og rapsolje.

Summerer ein opp alt dette, kjem ein fram til at norsk sjømateksport netto forsyner verda med mat som stettar energibehovet til om lag 5 millionar menneske.

Held ein så 40-50% sjølvforsyning av 5 millionar innbyggarar, som er bøndene sitt tal, opp mot 37 millionar måltid om dagen, som er sjømatnæringa sitt tal, kan ein få inntrykk av at bøndene sitt bidrag er eit musepiss i havet. Men nyttar ein samanliknbare storleikar og inkluderer den delen av sjømatnæringa sin produksjon som går til innanlands forbruk, om lag 1/6, ser ein at sjømatnæringa haustar og produserer vel dobbelt så mykje mat som bøndene.

Spørsmålet er berre kva ein ynskjer å kommunisere.

Eg ynskjer «å gjøre en forskjell», Siv

Demokrati-indeksen (engelsk: Democracy Index) er ein indeks rangert av Economist Intelligence Unit som måler graden av demokrati i 167 land. I fylgje denne lever vi i det mest demokratiske landet i verda. Sjølv folk flest ser nok dette som eit gode og ynskjer det skal halde fram slik.

Men  demokratiet har sine ulemper. Desse vert særleg tydelege når ein er veslebror i ei mindretalsregjering og har lova veljarane sine både det eine og andre. Alt vert så tungrodd når ein er nøydd til å søke Stortinget si velsigning for det minste sprell. Godt då at det finst omvegar. Det gjeld berre å ta på seg dei mjukaste filttøflene som er å oppdrive og liste seg forbi Stortinget og inn i forskriftstrykkeriet så umerka som råd. Men dei har ikkje lurt Hege Ulstein som kjenner lusa på gangen og skriv eit svært lesverdig innlegg om denne omgåingstaktikken i Dagsavisen

Eg er nok langt frå den einaste som føler at dette skaper  større avstand mellom den praktiske politikken og folkeviljen og kan ikkje med min beste vilje sjå at dette ikkje svekker demokratiet. Det gjev  i alle fall meg kjensla av at stemmesetelen eg legg i valurna vert devaluert. Demokratiet er avhengig av at vanlege folk som meg nyttar røysteeretten vår. Og dette vert avgjordt på det kjenslemessige planet. Skal ein oppretthalde høg valdeltaking, må vi føle at det å røyste betyr noko, eller «gjør en forskjell» som statsministeren vår seier.

Då er det bra vi har ei fri presse, ytringsfridom og sosiale media. I romjula høyrde eg eit intervju med Susanne Kaluza i Kveldsåpent på NRK p1. Ho meinte at sosiale media «demokratiserte demokratiet» og at resultatet etter reservasjonsdebatten som raste i fjor, der Susanne Kaluza var av dei som stod høgast på barrikadene, var eit prov på nettop det. Ja, gjev det var så vel.

Ein fin ting med demokratiet er at eg ein dag kvart 4. år føler meg like betydningsfull som Are Kalvø, John  Fredriksen, Jonas Gahr Støre og endåtil Trygve Hegnar. Meir enn kongen faktisk, for han har ikkje røysterett. Slik er det ikkje med sosiale media, Der er det nettverk, status og retoriske evner som tel. Om det var slik at eigenskapar som innsikt, visdom, empati, rettferdssans  og toleranse var  fordelt etter same fordelingsnøkkel som  gjennomslagskraft,  hadde det endå vore so, men ting tyder på at det langt frå alltid er slik.

Eg er sikkert naiv, men eg innbiller meg faktisk at det beste vi kan gjere for demokratiet er å halde oss med politikarar som respekterer demokratiet sine spelereglar både i ånd og bokstav og  let vere å røyste på  dei som har synt at dei manipulerer fram viljen sin ved å leite etter smutthol og  omvegar så snart dei får høve til det. Her har sosiale medier ei viktig oppgåve, men som erstatning for eit uthola demokrati har facebook- og kronikrati  store manglar.

Det finaste eg har lese denne veka

Nattsalme

Det finst ei jord som opnar opp
sitt djup av svarte natt
og løyner både sjel og kropp
til ingenting er att

Det finst ei natt som møter deg
og tek deg mildt imot
og lèt deg kvila æveleg,
di hand, di sjel, din fot

Det finst frå Gud i alt som er,
i jord og nattevrimmel,
di sjel er hans, du er hans verd,
du lyser fram hans himmel

-Jon Fosse